اغراق نیست اگر بگوییم که مثنوی «تاوان این خون تا قیامت ماند بر ما» از شاخص‌ترین آثار علی معلم دامغانی و در عین حال از آثار ماندگار عاشورایی در عصر حاضر است‌، هم به واسطة محتوای جهت‌بخش و هم به اعتبار آرایه‌های صوری آن‌. در این یادداشت‌، می‌کوشیم که به اجمال از ویژگیهای صوری و محتوایی آن سخن گوییم‌. شعر با این بیتها شروع می‌شود... روزی که در جام شفق مُل کرد خورشید، بر خشک‌چوب نیزه‌ها گُل کرد خورشید شید و شفق را چون صدف در آب دیدم‌ خورشید را بر نیزه‌، گویی خواب دیدم‌ خورشید را بر نیزه‌؟ آری‌، این‌چنین است‌ خورشید را بر نیزه دیدن سهمگین است‌ بر صخره از سیب‌ِ زنخ‌، بَر می‌توان دید خورشید را بر نیزه کمتر می‌توان دید